Նժդեհի դերը խիստ գերագնահատված է, իսկ Ցեղակրոնությունը՝ վտանգավոր

Posted: Մայիսի 11, 2012 in Uncategorized
Պիտակներ՝ , , , ,

Արդեն երկու օր է չեմ դադարում բանավիճել տարբեր մարդկանց հետ Գարեգին Նժդեհի ունեցած պատմական դերի, նրա կայացրած որոշումների ու առհասարակ, Նժդեհի ուսմունքի վերաբերյալ։ Գիտակցում եմ, որ տվյալ գրառումը հեչ դուր չի գա շատերին ու կգտնվեն մարդիկ, ովքեր կսկսեն ինձ մեղադրել տարբեր բաների մեջ, ոնց որ արդեն եղավ (ֆեյսբուքյան ընկերներիցս մեկը նույնսիկ սկսեց նամյոկներ անել իմ ոչ հայ լինելու վերաբերյալ)։ Որպեսզի ավելորդ տեղը չշիկացնեմ թեման, որն առանց այդ էլ սուր է, ի սկզբանե ակնարկեմ, որ ես ոչ մի կերպ չեմ ուզում կասկածի տակ դնել Նժդեհի քաջությունը կամ հայրենասիրությունը։ Ասեմ ավելին, անգամ այն քայլերը, որը ես դատապարտելի եմ համարում, ես չեմ համարում դիտավորյալ ու կանխամտածված, այլ ուղղակի սխալական գործողություններ, որպիսիք բնորոշ են սխալաական մարդ արարածին։ Հիմա անցնեմ բուն թեմային։

Նախ եկեք հասկանանք, թե ինչպես ու ինչու եղավ այնպես, որ Գարեգին Նժդեհը դարձավ ազգային խորհրդանիշ, իսկ Նժդեհականությունը դոմինանտ գաղափարախոսություն հայ ժողովրդի մոտ։ Սովետական Միության փլուզումը բացի զուտ տնտեսա-քաղաքական հետևանքներից, ունեցավ նաև շատ կարևոր գաղափարա-հոգեբանական հետևանքներ։ Մասնավորապես, մարդկանց գիտակցությունից մասամբ օբյեկտիիվ, մասամբ էլ սուբյեկտիվ պատճառներով դուրս մեղվեց սովետական գաղափարախոսությունը, իսկ դա պետք էր փոխարինել ինչ որ այլ գաղափարախոսական կոնտենտով։

Այնպես ստացվեց, որ անկախության առաջին շրջանում ամենակտուալ ու նպատակահարմար գաղափարախոսության մոդելը համարվեց ազգայնականը, որպեսզի հնարավորինս բացառվեն Սովետական Միության փլուզման մասին ափսոսանքի մտքերն անգամ ու այս առումով Նժդեհի «Ցեղակրոնությունն» ուղղակի իդեալական էր, իսկ ազգայնական մտածելակերպի ավելի հեշտ յուրացման համար մերոնք սկսեցին ինտենսիվ կերպով պոպուլյարիզացնել Նժդեհի ու 1-ին Հանրապետության Ժամանակաշրջանի այլ հերոսների առանց այն էլ պոպուլյար կերպարները։ Արդյունքում, մենք չխուսափեցինք տվյալ կերպարների պատմականից՝ կիսաառասպելական կերպարների վերածվելուց։ Որոշ պատմական դրվագներ նրանց մասնակցությամբ ծաղկացվեցին (օրինակ Զանգեզուրի հերոսամարտը), որոշ դրվագներ մոռացության մատնվեցին (օրինակ՝ Դրոյի կրած պարտությունը Շուլավերիի ճակատամարտում), որոշ դրվագներ էլ՝ ձևափոխվեցին (օրինակ՝ Անդրանիկի չհաջողված արշավանքը դեպի Արցախ)։
Սկսենք հենց Զանգեզուրի հերոսամարտից։ Դպրոցում ես անցնում էի, որ 6 ամիս տևած մարտերի արդյունքում Հայաստանը չզրկվեց

Զանգեզուրից, իսկ Նժդեհը դիմակայում էր միաժամանակ 11-րդ Բանակին ու ադրբեջանցիքին և տպավորություն էր ստեղծվում, որ մի քանի հազար հայ դիմակայում էր հարյուր հազար ռուսի ու թուրքի, իսկ իրականությունը ավելի տրիվիալ է. 11-րդ բանակը, ինչպես և հեղափախաական շրջանի բոլոր մարտական բանակները Կարմիր Բանակի կազմում հաշվում էր իր կազմում մոտ 20000 զինվոր, ընդ որում էդ 20000 զինվորը Զանգեզուրի մարտերի ժամանակ սփռված էին ամբողջ Հարավային Կովկասով մեկ տեղակայված կայազորերում, իսկ բուն մարտերին մասնաակցել է առավելագույնը 2-3 հազար կարմիր բանակային։

Չեմ կարող ու չեմ ուզում փորձել փաստերով ապացուցել, որ Զանգեզուրի կորցնելու խնդիր օրակարգում չի էլ եղել թեկուզ այն պարզ

պատճառով, որ դա կմիացներ թյուրքական աշխարհի մարմինը իր ամբիզիոզ գլխին՝ Թուրքիային, ինչը բնավ չէր կարող բխել հատկապես Ռուսաստանի շահերից։ Ինձ թվում է իրականում, նաև էդ պատմության պատճառով, վերջնականապես զրկվեցինք Նախիջևանից ու Ղարաբաղից, ինչպես նաև Ջավախքից։ Ասեմ ավելին, չկա ոչ  մի փաստթուղթ, որտեղ որոշում կայացնողները անգամ ակնարկել են Զանգեզուրը Ադրբեջանին հանձնելու մտադրություններ, այնինչ, Ղարաբաղի ու Նախիջևանի հարցը երկար է քննարկվել…
Եթե ես դեռ կարող եմ ընդունել, որ հնարավոր է և իմ դիրքորոշումը սխալ է Զանգեզուրի հարցում, ապա Նժդեհի ու Նացիստական Գերմանիայի հարաբերությունները վերաբերյալ հարցը սկզբունքային է ինձ համար։ Կարծում եմ, որ Նժդեհը սխալ գնահատելով իրավիճակը թե Սովետական Հայաստանում տիրող մթնոլորտի վերաբերյալ, թե Հիտլերի մտադրությունների մասով, սկզբում լծվեց ՍՍ-ի կազմում գործող Հայակական Լեգիոնի կազմավորմանը։ Այս առումով Նժդեհին պատիվ է բերում, որ հասկանալով, թե ինչ մութ ուժերի կողմից է հանդես գալու և ինչ էր իրենից ներկայացնում ՍՍ-ը ու Նացիստական Գերմանիան, հետ քաշվեց այս նախաձեռնությունից, սակայն փաստը մնում է փաստ՝ նա նպաստեց, որ մի քանի հազար հայեր ներգրավվեն հետագայում հանցավոր կառույց ճանաչված ՍՍ։ Արդի հայոց պատմությունը զգուշորեն շրջացում է Հայկական Լեգիոնի պատմությունը ու Նժդեհի ունեցած դերը դրա կայացման գործում, որպես արդարացում նշվում է միայն այն, որ դա արվում էր հայ ռազմագերիների կյանքները փրկելու համար։
Որպեսզի ցրեմ պատրանքները այս հարցի շուրջ, կպատմեմ, թե ինչ մեխանիզմ էր գործում սովետական այն ռազմագերիների համար, ովքեր մտնում էին ՍՍ-ի մեջ, այդ թվում նաև հայերի։ Ուրեմն, ֆաշիստները էշ չէին ու ազնիվ խոսքով ոչ մի սովետական գերու չէին ազատի ու մի բան էլ ձեռքը զենք չէին տա։ Պատերազմ հենց սկզբից գործում էր հետևյալ տակտիկան. սկզբում ռազմագերիներին հավաքում էին մի տեղ ու օրեր շարունակ սոված պահում, այն աստիճան, որ մի քանի շաբաթում գերիների մի մասը սովամահ էր լինում։ Բազմաթիվ էին անգամ մարդակերության դեպքերը։ Հետո գերիներին այցելում էր ՍՍ-ական սպաների խումբ ու առաջարկում էր անցնել իրենց դրոշների ներքո, ինչ դիմաց նրանք կստանային մարդավայել սնունդ ու վերաբերմունք, իսկ հաղթանակից հետո՝ ղեկավար պաշտոններ։

Այն սակավաթիվ գերիներին, որոնք համաձայնվում էին առաջարկին, սպասվում էր վերջին փորձությունը՝ նրանց կամ ստիպում էին գնդակահարել իրենց հետ գերի ընկած մարտական ընկերներոջ, կամ էլ տանում էին ասենք ինչ որ մի բելառուսական գյուղ և ստիպում էին մասնակցել տվյալ գյուղի բնակչության ոչնչացմանը։ Ընդ որում, նորաթուխ դավաճանների գործողությունները ֆիքսում էին գերմանացիների տեսա ու ֆոտոխցիկները, որպեսզի բացառվի հավանականությունը, որ նախկին ռազմագերիները նորից կանցնեն Կարմիր Բանակի կողմը։ Այ երևի նաև այս փաստը ստիպեց Նժդեհին ձեռք քաշել Հայակական Լեգիոնից ու Նացիստական Գերմանիայից, ինչը ցավոք չես կարող ասել նույն Դրոյի մասին…
Ինձ ասում են, որ Գերմանիայի հաղթանակից հայերս միայն կշահեինք, քանի որ մենք արիական ժողովուրդ ենք ու Նժդեհը դրա համար էր օգնում ֆաշիստներին, որպեսզի «ազատագրի» Հայաստանը ատելի բոլշևիկներից։ Սակայն ասողները հաճախ մոռանում են, որ Կարմիր Բանակում կռված ու զոհված հայերին ճիպոտներով չէին քշում ֆռոնտ ու մեր պապերը ամբողջ պատերազմի ընթացքում կռվել են անձնուրաց ու պատերազմը համարել են նաև իրենցը։ Հարցրեք ցանկացած վետերանի, ինչ է նա կարծում ՍՍ-ի մասին ու երևի թե այդ ժամանակ, էլ ձեր մեջ կասկած չի մնա այն բանում, որ ոչ մի բարի նպատակ չի կարող արդարացնել բերվածս փաստերը։ Էլ չասեմ, որ արդեն հանրամաչելի ու անհերքելի փաստ է, որ ըստ Թուրքիայի ու Նացիստական Գերմանիայի միջև եղած գաղտնի համաձայնագրի, Թուրքին պետք է մտներ պատերազմի մեջ Գերմանիայի կողմից Ստալինգրադի գրավումից անմիջապես հետո, իսկ Գերմանիայի հաղթանակից հետո, Թուրքիային էին անցնելու գրեթե ողջ Անդրկովկասյան տարածքները, այդ թվում Հայաստանը։ Կարծում եմ, որ հարկ չկա բացատրելու, թե ինչ կնշանակեր դա մեզ համար ու առավել ևս հարկ չկա բացատրելու, որ իրադարձությունների նման զարգացման դեպքում Նժդեհը ոչինչ չէր կարողանա անել։
Այնուամենայնիվ, ի վերջո ես ինքս չեմ կասկածում Գարգեին Նժդեհ անձի հայրենասիրության ու քաջության վրա, պարզապես ասածս այն է,

որ պետք չէ արհեստականորրեն ստեղծել պատմական մի կերպար, որը բավականին հակասական քայլեր է արել իր կենսագործունեության ընթացքում։ Փոխարենը, եկեք կենտրոնանանք այսես կոչված նժդեհականության վրա, որովհետև առկա տենդենցները անհանգստություն են առաջացնում ինձ մոտ։

Ի սկզբանե պետք է հասկանալ, որ Նժդեհը իր աշխատությունները գրելիս մեծապես տպավորված է եղել հատկապես Նիցշեի ու Ռոզենբերգի փիլիսոփայությունով ու ուսմունքներով և եթե մեր նժդեհախոսները չալաերն ու կարդան նշված երկուսի գործերը, ապա միանգամից կհասկանան, որ առնվազն առանձին դրվագներում տեղ է գտել ուղղակի copy paste, ընդ որում Նժդեհի կողմից, որովհետև Նիցշեն ու Ռոզենբերգը գրել են իրենց աշխատությունները 19-րդ դարի 2-րդ կեսին։ Թերևս միակ էական տարբերությունը Նիցշեկանություն ու Նժդեհականության մեջ՝ կրոնի նկատմամբ ունեցած մոտեցումն էր. եթե Նիցշեն ժխտում էր Քրիստոնեությունը՝ համարելով այն արիական ժողովրդներին սանձելու միջոց, ապա Նժդեհը Քրիստոնեությունը տեսնում էր որպես բաղկացուցիչ մաս Ցեղակրոնության մասին իր ուսմունքում։
Սա ինքնին իրենից մեծ վտանգ չէր ներկայացնի, եթե չլիներ այն փիառի աստիճանը, որն առկա է, ինչպես նաև պսևդո նժդեհախոսությունը ազգային գախափարախոսություն դարձնելու ոմանց հավակնությունները։ Արդեն իսկ նշմարելի հետևանքներից կարող եմ թվել այն տխուր փաստը, որ մեր երիտասարդության մեջ արդեն ձևավորվում է ուտրա աջ մտածողությամբ զանգված, որոնք հաճախ չեն էլ գիտակցում, որ իրենց դիրքորոշելով որպես քրիստոնյա ու հայ առաքելական, աստիճանաբար կուռքի են վերածում Գարեգին Նժդեհի կերպարը, ինչը ուղղակիորեն հակասում է հենց առաջին պատվիրանին։

Սա էլ դեռ այդքան սարսափելի չէր լինի, եթե այս մետամարֆոզները չսպառնային վերածվել նրան, ինչին տրամաբանորեն հանգում է ցանկացած ուսմունք, որը մոտ է իր գաղափարախոսությամբ Նիցշեականությանը՝ նացիզմի, իսկ դա արդեն ուղղակի ապտակ կլինի թե´ մեր պատմությանը, թե մեր վետերաններին և թե մեր ազգային ինքնագիտակցությանը… ես սա օդից չեմ վերցնում, օրինակ երեկ ֆեյսբուքյան երիտասարդ մի օգտատեր հայտարարեց, որ ինքը իր կյանքը կտար, մենակ թե Հիտլերի գաղափարները հաղթեին…
Սթափվեք հայեր, չի կարելի ուրանալ մեր հերոսներին ու պատմական տարբեր էջերը, բայց չի էլ կարելի տրվել պատրանքների ու զբաղվել ինքնախաբեությամբ, առավել ևս, որ ըստ իմ խորին համոզման, մենք ամենևին էլ չունենք հերոսների ու մեծ մարդկանց պակաս, լինի դա Մոնթեն, թե Վազգեն Ա կաթողիկոսը…

Մեկնաբանություններ
  1. Dr. Aramies Mirzakhanianասում է՝

    Հիանալի հոդված, բազմակողմանի մեկնաբանություններով հարուստ:Նժդեհի «հատընտիրը» ֆաշիզմի ու Հիտլերի գովասանագիր է… Շատ տխուր է, որ Հայաստանում ֆաշիզմն ու նացիզմը գլուխ է բարձրացնում: Այս հակամարդկային ուսմունքը անհարիր է մեր պատմության հետ: Շնորհակալություն գիտական մեկնաբանությունների համար: Ձեր կատարածը ազգային գործ է…

    Հավերժ փա՛ռք բոլոր նրանց հիշատակին, անկախ ազգությունից, ովքեր իրենց կյանքով ու գործով ջախջախեցին ֆաշիզը ու ազատագրեցին Եվրոպան: Հայ ժողովրդի 300 000 զավակները երփեք չեն մոռացվի: Եվրոպան պարտք է հայ ժողովրդին… Գիտակից հայությունը հատուցում է պահանջում: Ապրե՛ս, Սարգիս Հացպանյան, Ձեր կեցվածքը կատարյալ մարդու կեցվածք է, նախատիք նրանց, ովքեր մոռացության են մատնում Մայիսի 9-ը՝ մարդկությանը ֆաշիզմից ազատագրելու օրը: Շնորհավոր Շուշիի ազատագրման օրը:

    Արամայիս Միրզախանյան, Ստոքհոլմ

    Like

    • antiliberastասում է՝

      Շնորհակալություն պարոն Արամայիս, մենակ թե չգիտեմ Սարգիս Հացպանյանն ով է։Ճ ես եմ հեղինակն ու անունս Կոնստանտին Տեր-Նակալյան է։Ճ

      Like

      • Հայասում է՝

        էս օվա էս նյութի հեղինակը, սրան կրակի վրա վառելա պետք, հայը սենց բան չեր կարա գրեր……

        Like

      • antiliberastասում է՝

        Կոնստանտին Տեր-Նակալյան, բնակվում եմ Դավիթաշեն, 4-րդ թաղամաս, 36 շենք, 18 բնակարան հասցեով, բջջայինիս համարը 055039069 է։ Երբ գաս վառելու, խաբար կանես ցախը դզեմ։ Ուղղակի զգույշ կլինես, մեր թաղերում ինկվիզիտորները մեկ-մետք ոտքերը ջարդում են

        Like

  2. Dr. Aramies Mirzakhanianասում է՝

    Հարգելի պրն.Կոնստանտին Տեր-Նակալյան, Ես Ձեր անունը չգտա «նոր խոսք»- ում: Սարգիս Հացպանյանը միյակ անձն էր, որ հիշել և շնորհավորել էր Մայիսի 9-ը:Զեր հոդվածը ինչպես գրեցի հիանալի էր: Գրեք «Նոր Խոսքին» : Ձեզ բարի կամեցող՝ Արամայիս

    Like

    • antiliberastասում է՝

      կգրեմ հարգելի Արամայիս։

      Like

      • Dr. Aramies Mirzakhanianասում է՝

        Հարգելի պրն.Կոնստանտին Տեր-Նակալյան,
        Ֆաշիզմը այդպես էլ սկսվում է, նախ վախեցնեով, փողոցային արարքներով, հրկիզելով հետո էլ պատերազմ… Ուշադիր եղեք, ֆաշիստները նենգ են, անկախ ցեղից ու ազգից:Շարունակեցեք Ձեր ուսումնասիրությունները… Հարգանքներով՝ Ա. Միրզախանյան

        Like

      • antiliberastասում է՝

        Դե թու-թու-թու, սրանք մենակ համացանցում են տենց ռիսկով, իսկ իրական կյանքում կուռկկուռի ձագեր են

        Like

  3. Վահէասում է՝

    Կոստյա ջան, հոդվածիդ երկրորդ մասի հետ լիովին համաձայն եմ, որովհետև ես դեմ եմ ուլտրա աջերի, նացիստների, իրանց «նեո» տեսակի ու էդ տիպի «զհարուզիբիլների» «գաղափարներին»: Իսկ առաջին մասի հետ էդքան էլ համաձայն չեմ (Զանգեզուրի պահով):
    Նշեմ երկու փաստաթուղթ, որոնք ցույց են տալիս Ռուսաստանի պլանները:
    1.ՌՍԴԽՀ-ի և ՀՀ-ի միջև Թիֆլիսում 1920թ. օգոստոսի 10-ին կնքված համաձայնագիր, որով Ղարաբաղը, Զանգեզուրը և Նախիջևանը հայտարարվում էին վիճելի տարածքներ ու էնտեղ ժամանակավորապես տեղակայվում էին ռուսական զորքեր:
    2.Ռուս-թուրքական «Սրտագին և անկեղծ բարեկամության» պայմանագիր՝ կնված 1920թ. օգոստոսի 24-ին, որով «կողմերը պարտավորվում են փոխադարձ համաձայնությամբ և կարճ ժամանակում ձեռնարկել անհրաժեշտ բոլոր միջոցները՝ Ռուսաստանի ու Թուրքիայի միջև հաղորդակցության ճանապարհները բացելու համար»:

    Like

    • antiliberastասում է՝

      Վահե ջան, ես նշելել եմ, որ չեմ պնդում Զանգեզուրի իմ տարբերակի վրա, սակայն ասեմ, որ էդ քո բերած երկու փաստաթղթերում ուղղակի չէր ասվում, որ հողերը հանձնվելու էին թուրքիային կամ ադրբեջանին։Ճ իսկ տարածքները 20 թվի դրությամբ դե ֆակտո վիճելի էին արդեն՝ Ղարաբաղում ու Զանգեզուրում բախումներ էին հայերի ու թուրքերի միջև, իսկ Երևանը չէր վերահսկում իրավիճակը, այնինչ Նախիջանը հայաթափված էր էդ պահի դրությամբ։

      Like

      • Գևորգ Հակոբյանասում է՝

        ՀՅԴ-ն ամեն ինչ արեց երկիրը պահելու համար: Ժողովուրդը մի բուռ ցորենով ծախվեց բոլշևիկներին: Նախիջևանն էլ նրանք են հայաթափել ու հետո կեղծել պատմությունը: Գիտեին, որ հետո կարող ենք ինչ-որ բան պահանջել: Բա պիտի մեղքը գցեին Հայաստանի կառավարության վրա, հակադաշնակցական քարոզը շարունակվում էր նաև Հայաստանի սովետացումից հետո:

        Like

  4. Aramասում է՝

    վաղը մեկը քո էսօրվա գրածի պես Մոնթեի համար է գրելու, կասի եկավ ղարաբաղ կռվավ որտեվ մեկ է ` ԱՍԱԼԱ-յում դատապարտված էր. Էդ կարմիր բանակի քանակությյունը չգիտեմ ոնց ես հաշվել.. բայց էդտեղ կարևոր է ոչ թե քանի հոգու հետ է կռվել, այլ հաղթանակի քանի զոհով է հասել. Այ դա ավելի լավ է խոսում զորավարի ռազմական տաղանդի մասին: չնայած ով ոնց ուզի կնայի:))) հենց դու էլ նժդեհին նայել ես որպես էդ պոպուլյարիզացման զոհ:)

    Like

    • antiliberastասում է՝

      կարա լինի։ Իսկ Մոնթեի մասով կարող եմ ասել, որ իմ նեղ սուբյեկտիվ կարծիքով, ինքը ավելի մոտ է լինելու ազգային խորհրդանիշ, քան Նժդեհը, իսկ թե ասալան որ պատովա գլուխը տվել, էդ արդեն երկրորդականա

      Like

      • Aramասում է՝

        Հա մեկ էլ եթե դժվար չի` նեղություն քաշի` էն քոփի-փաստի պահը հիմնավորի կոնկրետ ցույց տալով` կամ մեջբերումներ արա(բայց ոչ կոնտեքստից կտրված) կամ հղումներ տուր.

        Like

      • Գևորգ Հակոբյանասում է՝

        ԱՍԱԼԱ, ՆԺԴԵՀ, ՄՈՆԹԵ, ԴՐՈ… Պետք է խոնարհվել: Ապեր ջան, երկրորդականը քո կարծիքն ա: Դու աշխատասեր ես, բայց գրագետ չես: Էլի կասեմ. նացիզմ ունենայինք` ցեղասպանություն չէինք ունենա… Մի քիչ խորացի: Կրկնում եմ, բոլշևիկյան փաստերդ ոչ մեկի պետք չեն:

        Like

      • antiliberastասում է՝

        Նացիզմ ունենայինք` ցեղասպանություն չէինք ունենա…

        Սովետի ժամանակ նման մտքի համար կգնդակահարեին… ափսոս, որ էլ սովետ չկա: Ոււրիշ ասելիք չունեմ

        Like

  5. Arman Aleksanyanասում է՝

    Sa pro rusakan nyut e, vorosh baner chisht en bayc inch verabervum e Germaniayin bacardzakapes sut e,10 taruc avel em ayntegh aprel ev lav gitem ayd paymanagreri masin, dzer gracy rusakan varkacn e,irakanum Njdehn Turqiayov piti mtner Hayastan isk Dron hyusis kovkazov, vor azatagrein, turqy (mongholoidy) ays depqum miayn piti ogtagorcver !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Es arkhivic pastatukhter em tesel, Hitleri plannery turqeri het kapvac !!!!!!!!!!!!!!!

    Like

    • Dr. Aramies Mirzakhanianասում է՝

      Հարգելի Արման,
      Մենք էլ ենք ապրել Արևմտյան Բեռլինում…Կներեք դուք փաստաթղթերը լավ չեք ուսումնասիրել: Լևոն Շանթի որդու՝ Դաշնակցական Վիգեն Շանթի խմբագրությամբ «Ազգ» և «Հայաստան» թերթերի օրինակները դեռ կան Բեռլինի գրադարանում: Դրոն, Նժդեն և այլոք գերմանացիների գործակալներն են եղել: Ձեր կարծիքով ֆաշիստները ապուշ էին ու դաշնակները նրանց խաբում էին: Աշխարհում ձրի ոչինչ չկա… Այս դավաճանական փաստերը այնքան հանրահայտ են, որոնք երբեք ծածկել ու ըստ ցանկության մեկնաբանել հնարավոր չէ:

      Like

      • Գևորգ Հակոբյանասում է՝

        Հատուկ` տվյալները մակերեսորեն հասկացողների համար. ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ ԱԶԱՏԱԳՐՄԱՆ, ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅ ԴԱՏԻ ԿԱՅԱՑՄԱՆ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ՆՈՒՅՆԻՍԿ ՍԱՏԱՆԱՅԻ ՀԵՏ ԳՈՐԾԱՐՔԻ ՄԵՋ ՄՏՆԵԼ:

        Like

  6. Arman Aleksanyanասում է՝

    Moranum eq,vor te Dron te Njdehn, naev Andraniky voch te miayn HYD-ic ein durs ekel,ayl dashnaknerin dem ein, dra hamar e sa chi karogh past handisana :Parzapes sa qayl er hakasovetakan voch te…

    Like

    • antiliberastասում է՝

      Արման ջան, քո գրապի էն մասը մենակ, որ իբր նժդեհը պետքա արըելքից մտներ Թուրքիա, իսկ Դրոն արևմուտքից, արդեն իսկ ցույցա տալիս թե ինչ աբսուրդային վարկած ես առաջ քաշում։ Ուրեմն հայկական լեգիոնը, որ ոտից գլուխ մի քանի հազար մարդա ունեցել, նույնիսկ ամենավարդագույն երազանքներով տոգորված, չէր կարող արևելքից, արևմուտէից ու անգամ անկյունագծով մտներ Թուրքիա ու գրավեր այն։ Պարզ է որ մտնելուց գերմանացիք պետք է մտնեին, բայց էդ դեպքում.
      ա. իրանք իրանցով էլ նենց զորավարներ ունեին, որ Նժդեհ ու Դրո իրար հետ վերցրած ու քառակուսի բարձրացրած, էլի չէին հասնի (Գուդերիան, Ռոմմել, Մոդել, Մանշտեյն, Բոկ…)
      բ. պատմական փաստա, որ Թուրքիայի ու Գերմանիայի մեջ եղել են դաշնակցական հարաբերություններ, ասեմ ավելին, միակ երկիրը, որը պաշտոնապես չի եղել Նացիստական Գերմանիայի դաշնակիցների ցանկում և որի տարածքում են գտնվել համակենտրոնացման ճամբարներ, որտեղ հալածել են հրեաներին, եղել է Թուրքիան։
      Այնպես որ չգիտեմ ինչ փաստաթղթեր ես տեսել, բայց խորհուրդ եմ տալիս ֆանտազիաների դաշտից անցնես փաստեր դաշտ։

      Like

      • Գևորգ Հակոբյանասում է՝

        Քեզ առաջարկում եմ Նժդեհի ու Դրոյի մասին զգույշ արտահայտվես: Էն ինչ նրանք արել են հարյուրանոց բանակով` գերմանացի նշածդ զորավարները արել են միլիոնանոց բանակով: Ու մի մոռացի, ավելի ճիշտ մի ուրացի, որ դու ապրում ես Նժդեհի ու Դրոյի շահած-պահած Հայաստանում: Փաստերդ էլ ՍՍՀՄ արխիվից են, այսինքն` հեքիաթներ են…

        Like

  7. Arman Aleksanyanասում է՝

    Vor ushadir kardaiq,kimanaiq, vor im gracneri mej nshvac e turqakan banaky, parzapes petq e ogtagorcvein,isk Dron mtnum er vorpes Germanakan banaki hramanatar kovkazum, ayl voch te mi qani hazaranoc haykakan jokati… Nayev ayd pastatghterum ka nshvac aryakan sorti masin vorum hstak nshvac er cagumy haykakan lernaskharhum, ev hayeri aydpisin linelu masin, nayev Njdehi khosakcucyuny veraberyal turqerin(parzapes miayn u miayn turqery petq e ogtagorcvein) :
    Harci urish koghmn e ete Panaryanism gaghapary fiktiv er ev zut inch vor harcer lucelu hamar er, ayd depqum dzer gracnery kirakananain, bayc ete voch apa aryakan azgery petq e ishkhein ashkhrhy ayd tvum heyery! Chmorananq Sovetakan miutyuny ov e steghcel ?… ov e kazmakerpel Hayoc ceghaspanutyuny?… ov e aysor ghekavarum ashkharhy?… “HREAN”, um dem er Nazismy? “Hreai” Minjev aysor menq hetevanqnern enq tanum Sionin carayogh Soveti: (ARCAKH ev ayln ………………. Chmorananq Sovetakan Rusastani hamagorcakcucyuny Turqiayi het…

    Like

  8. Arman Aleksanyanասում է՝

    Hargeli “antiliberast” cheq imanum ov e Sargis Hacpanyany??? !!!

    Like

  9. Իրականում Նժդեհի դերը թերագնահատված է դեռևս …

    Ավելի շատ տեղի-անտեղի շահարկվել է ՝ պլակատային «հայրենասիրության» կողմից …

    Like

  10. Գևորգ Հակոբյանասում է՝

    Սա ընդամենը խելացի երևալու մոլուցք էր: Աննպատակ փիլիսոփայողներին եմ ուղղում. եթե մի քիչ նացիզմի գաղափարով առաջնորդվեինք` չէինք ունենա ցեղասպանություն ու հիմա կլինեինք տարածաշրջանի ամենա հզոր երկիրը: Մնացած բոլոր կարծիքները համարում եմ տափակ մտքի գրագետ բառերով դրսևորում: Հեղինակը խափում է. անգամ սովետական տարիներին Նժդեհն ու մյուսները նույն պաշտամունքն են եղել իսկական հայի համար: Հա, մի կարևոր բան ևս. ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔԻ և ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅ ԴԱՏԻ` ՍԱՏԱՆԱՅԻ ՀԵՏ ԷԼ ԳՈՐԾԱՐՔՆ ԱՐԴԱՐ Է:

    Like

  11. Armen Martirosyanասում է՝

    Kostantin, du inj es asum, vor es linelov 15 tarekan chem haskanum qaxaqakanutyunic, bayc qo grac@ kardaluc heto es mi angam evs hamozveci, vor du voch miayn soveti verakangnman koxmnakic es ayl naev ches haskanum es ashxarhi iskakan karucvacq@, kam el et qez jera talis, esqan ban……

    Like

  12. Artsruni Avetisyanասում է՝

    Նախ Նժդեհը, ինչպես և որևէ մեկը չի կարող ազգային գաղափարախոսության հիմնադիր լինել, այլ ամենաշատը ազգային գաղափարախոսության ներկայացուցիչը։ Ես այստեղ չեմ ուզում կենտրոնանալ հայոց ագային գաղափարախոսության վրա, որովհետև դա շատ երկար և ահավոր լուրջ թեմա է։ Զուտ պատմական առումով Նժդեհն ինձ համար ընդամենը մեծ հերոս է։ Իսկ այն, որ նյութում զետեղված է այն գաղափարը, թե մեր պապերը կամավոր մեկնել են ճակատ, որպեսզի կռվեն ֆաշիզմի դեմ, ապա դա բացահայտ սուտ է։ Նախ, դա իրոք մեր պատերազմը չի եղել և մենք 350 հազար զոհերը տվել ենք ռուսների քամակը փրկելու համար։ Երկրորդ, իհարկե շատ ավելի լավ կլիներ ասենք, որ Գերմանիան պարտվեր, բայց մինչ այդ հասցներ ևս մի 50 միլիոն ռուս կոտորեր և հիմնահատակ ոչնչացներ Մոսկվան ու Լենինգրադը։ Պետք է կարողանալ տարբերել ազգային շահը օտարի շահից։ Այլևս չեմ ուզում տարածվել։

    Like

    • antiliberastասում է՝

      էն ինչ դու ես գրել, բացահայտ նացիզմ ա ու չգիտեմ քո պապերը ոնց են ընկել ճակատ ու ում կողմից են կռվել, բայց իմ պապը կամավոր ա մեկնել ու շքնաշանակիր հերոս ա եղել։

      Like

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Փոխել )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Փոխել )

Connecting to %s